First Nations en pioniers op Prince Edward Island, Canada
First Nations en pioniers
De ferry, altijd leuk, brengt ons moeiteloos over de witte zeekopjes naar Prince Edward Island, PEI in de volksmond. Het eiland bekend van het diepe rode zand en het begin van de huidige confederatie Canada.
Na een kort ritje slaan we spontaan af naar de Point Prim vuurtoren. De oudste (1845) en de enige van drie vuurtorens in Canada die gemaakt is van steen. Om de beschadiging van het zout te bestrijden is er later hout omheen gemaakt. Dit kan eens in de zoveel tijd vervangen worden. En het geeft een mooiere aanblik.
Vuurtorenwachter zijn was niet makkelijk. Deze stoere mannen moesten dag en nacht alert zijn, constant alle wind- en zeestanden bijhouden en vaak tijdens zware weercondities. Zeker wanneer de zee vroeger dichtvroor en nog steeds zijn hier ijskoude winters. Tijdens de zomermaanden besteedden ze tijd aan hun gezin en soms een ‘bijbaan’ zoals boer zijn op een kleine boerderij.
Een van de vuurtorenwachters was in 1864 getuige van een historische gebeurtenis. Hij zag drie belangrijke heren arriveren op de SS Victoria, die in de hoofdstad van PEI, Charlottetown, het oprichten van een verenigd land gingen bespreken.
Helaas voor deze hoge piefen was het circus ook in de stad en daar hadden de mensen meer weet van en interesse in dan politiek. Dus toen ze een slaapplek zochten kregen ze overal nul op het rekest. En moesten ze noodgedwongen op hun eigen schip slapen.
Vier dagen lang werd er gesproken, gedebatteerd en gediscussieerd. Voeg daar de nodige drank en eten aan toe en ineens was er nieuw land! Met provincies die gedeeltelijk hun eigen regels bepalen.
Dit was nog maar het begin van vele onderhandelingen maar waar hier in 1864 de grondbeginselen werden gelegd, mondde in 1867 uit tot de confederatie Canada. Op dat historische feit zijn de eilanders trots! Het staat zelfs op hun nummerborden.
Merkwaardig genoeg sloot juist PEI zich, als provincie, pas in 1873 aan.
Charlottetown is een hele warme, pittoreske en gezellige stad. Victoriaanse huizen, vele gezellige terrasjes en een bruisende haven. Maar het voelt allemaal lekker klein. Een dorpsgevoel in een stad eigenlijk.
We bezoeken het park bij de haven van Charlottetown, waar de mannen destijds aankwamen. En het historische landhuis, Beaconsfield Historic House.
De student die ons rondleidt draagt een button waarop staat of aanspreken met haar, hem of het gepast is. Heel duidelijk dus.
En ook hier prijkt vol trots, net zoals bijna overal aan de oostkust, de regenboogvlag. Op deze vlag staat ook een veer. Dat staat voor de First Nations. Bij ons bekend als de Indianen. Oftewel, een warm welkom aan iedereen.
Naast het rode zand en de vele vuurtorens staat PEI bekend om het vlakke landschap. Net Nederland dus. Heel veel boerderijen afgewisseld met huizen die een spectaculair uitzicht over zee hebben. We rijden naar de North Cape aan het westen het eiland om daar twee wateren te aanschouwen die samenkomen. De Northumberland Strait en de golf van Saint Lawrence. Gescheiden door het langste natuurlijke rif in Noord-Amerika, gemaakt van sedimentair gesteente.
De vuurtoren waarschuwt schepen hiervoor. Want met vloed zie je hier niks van. Gelukkig was het eb en kunnen wij naar het uiterste puntje lopen. Dan pas realiseren we ons hoe bijzonder het is om op een stukje oceaan te staan.
Om daarna Route 14 volledig langs de kust te volgen naar het zuiden.
Het huidige Canada mag dan op dit eiland gesticht zijn. Dat ging niet zonder letterlijke slag of stoot. De oorspronkelijke bewoners, terecht First Nations genoemd, krijgen inmiddels eindelijk erkenning en excuses van de gruweldaden die hen zijn aangedaan. Maar helaas bestaan de reservaten zoals Lennox Island op dit eiland nog steeds. Voor iedereen toegankelijk maar nog steeds apart van alle anderen.
De stam die hier al ongeveer 10.000 jaar woont is de Mi’kmaq stam (spreek uit als Mikmaw) Ze geloven dat de mensheid niet begon bij de Afrikanen maar dat er bewezen is dat zij hier altijd hebben gewoond. Ze zijn geboren uit Moeder Aarde en eren haar. Door alles van haar respectvol te gebruiken. Onder meer door dieren te vereren.
Volgens vele stammen ziet Canada er namelijk uit een schildpad. Ze geloven dat het land ontstaan is op de rug van deze schildpad, daarom is dit een religieus dier. Het staat voor wijsheid, levensduur, connectie met de aarde, bescherming en een spiritueel pad van vrede. De adelaar, Kitpu, staat voor kracht, moed, respect, eer, eerlijkheid, wijsheid en natuurlijk vrijheid. Zij dragen de gebeden van de mensen tussen de aarde en de spirituele wereld.
In het maritieme deel, waar we nu zijn, zien ze op de kaart Moeder Aarde biddend met een wieg.
Kijk maar op de kaart. Begin bovenaan, daar zie je haar hoofd en daarna kan je het nooit meer anders zien.
Vanuit de moeder ontstonden er twee zonen, een goede en een slechte. De slechte overleefde niet. De goede, Glooscap, begon met zijn moeder en oom schildpad de creatie van de mensheid.
Alles in deze cultuur vertelt een verhaal. Het was voornamelijk een orale taal en dit doen ze nog altijd het liefste. Later kwam pas het hiëroglyfe schrift. Volgens hen hebben andere volkeren dit van hen geleerd.
Daarnaast drukken ze zich uit in kunst. Dat zie je terug in manden die ze maken, stevige kayaks van hout, gereedschap en kleding. Waar ook weer het levensverhaal van de drager én voorouders wordt verteld.
Een enorm interessante en diverse cultuur. En dit is nog maar één van de vele stammen die dit land rijk is. Maar helaas zag men dit vroeger anders.
De Vikingen kwamen 500 jaar eerder dan de Fransen en Britten. En werden succesvol verjaagd. Helaas ging deze vlieger honderden jaren later niet meer op. De Fransen en Britten brachten allerlei ziektes mee waardoor van de 140 miljoen First Nations, 60 miljoen overbleven. Daarna zijn ze verdreven, vermoord en stelselmatig beroofd van hun cultuur. Uiteindelijk werden er reservaten gecreeërd. Zoals hier op Lennox Island. Op deze plekken viel haast niet van de natuur te leven. Dat waren ze inmiddels ook minder gewend. In het dorp konden ze bijna niet komen want er lag nog geen brug. De enige optie was het meer oversteken, bijvoorbeeld over ijs en je begrijpt wat er dan gebeurt.
Dit wordt ons allemaal verteld in een klein museum waar we worden rondgeleid door een Mi’kmaq lid van ongeveer 30, George. Hij gedroeg zich eerst als westerling en wijdt zich nu volledig aan zijn cultuur en de verhalen hierover doorvertellen. In het museum en op scholen.
Zijn moeder durfde hem niet met de cultuur groot te brengen omdat de overheid dit heel lang verboden heeft. De angst zat er goed in want zij moest nog naar een residential school. De scholen, waarvan de laatste pas in 1996 sloot, die hun cultuur uit de mensen wilde wissen.
De scholen werden gerund door Westerse priesters, meestal met een strafblad. Kinderen werden op hun derde weggehaald bij hun ouders en mochten pas op hun 18e weer terugkomen. In de tussentijd moesten ze hun eigen cultuur afzweren en alleen nog maar de westerse taal en gebruiken leren. Dit gebeurde met harde hand. Psychologische en fysieke mishandeling onder meer door opsluiting en stomen in bloedhete baden en verkrachting. Experimenten werden op hun uitgevoerd en op één specifiek berucht internaat werd zelfs een elektrische stoel als straf gebruikt.
Baby’s die werden geboren uit de verkrachtingen werden soms verbrand met de moeders erbij. Kinderen probeerden vaak te vluchten maar overleefden dit niet of werden weer gevangen. Een huiveringwekkend aanzicht in het museum zijn alle opgestapelde kinderschoenen dat hiervoor symbool staat. Er worden nog altijd massagraven met kindjes gevonden. De moeder van George heeft deze gruwelijkheden aan den lijve ondervonden.
De overheid heeft in 2008 pas publiekelijk excuses gemaakt. Daarnaast hebben sommigen smartengeld ontvangen.
Is dat genoeg? Zeker niet. De pijn en trauma’s zitten diepgeworteld en dit is doorgegeven aan hun nazaten. Waardoor velen kampen met psychische problemen of verslavingen. Het is een zwarte bladzijde van een eeuw lang.
Inmiddels zijn de scholen gelukkig opgeheven en wordt hun rijke cultuur door de meesten geaccepteerd en erkend. Zoals door op menukaarten of tijdens hockeywedstrijden te vermelden dat een restaurant gevestigd is op de heilige grond van een desbetreffende stam. En muziekfestivals te organiseren waar de culturen gevierd worden. De echte historie wordt inmiddels ook verteld op scholen en in musea zoals deze.
Na alle heftige verhalen brengen we het gesprek op iets luchtigers. Want een cultuur ervaar je ook door het lokale eten te proeven. Kan dat ergens? Verbaasd kijkt George ons aan. Maar hij vindt het wel een leuke vraag en bedenkt ineens dat één van de dorpelingen op vrijdag ‘Indian Taco’s’ maakt. Gebakken brood met rode saus, sla, uien, kaas en tobasco. Een mix van hun cultuur en de onze. We zijn benieuwd!
Twee mannen rijden voor ons uit en ineens staan we in de huiskeuken van een doorgewinterde keukenkoningin. Ze is druk bezig voor een festival morgen, maar dit kan best tussendoor. En George heeft zelf ook wel trek gekregen.
Na twee weken zeggen we de ‘Maritimers’ van Nova Scotia en PEI en de Mi’kmaq vaarwel. En rijden het westen tegemoet over de zeer imposante Confederation Bridge van 13 km lang. Hoewel de naam nu toch een andere bijsmaak heeft gekregen.
Maar onze harten zijn rijkelijk gevuld door het ontmoeten van alle lieve en diverse mensen. En het aanhoren van hun indrukwekkende verhalen.
En dat is precies wat George en de vrouwelijke chief van hun stam ook doen. Het levend houden van hun rijke cultuur en de historie, door het vertellen van verhalen en te vertolken in muziek.
Eigenlijk precies zoals ze altijd hebben gedaan.
